คนรุ่นใหม่มี EF ความสุข เข้มแข็ง เท่าทัน จัดการได้

ทักษะสมองเพื่อชีวิตที่สำเร็จ หรือ EF (Executive Functions) เป็นการทำงานของสมองส่วนหน้าที่ทำให้คิดเป็น ทำงานเป็น เรียนรู้เป็น แก้ปัญหาเป็น อยู่ร่วมกับผู้อื่นเป็น และหาความสุขเป็น

การพัฒนาสมองส่วนหน้าเกี่ยวข้องกับคุณลักษณะที่สังคมไทยกำลังต้องการให้เกิดขึ้นกับเด็กเป็นอย่างมาก การยับยั้งชั่งใจ การควบคุมอารมณ์ การคิดวิเคราะห์ การคิดสร้างสรรค์ การมีทักษะสังคมร่วมมือกับคนอื่น EF เป็นศักยภาพที่มนุษย์ทั้งหลายรวมทั้งเด็กไทยทุกคนมีมาแต่กำเนิด แต่ศักยภาพเหล่านี้ต้องได้รับการฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง ตลอดช่วงวัยเด็กจนถึงวัยผู้ใหญ่ตอนต้นประมาณ 25-30 ปี เพื่อให้เส้นใยประสาทก่อรูปขยายตัวจนฝังเป็นชิป กลายเป็นบุคลิกภาพที่ติดตัวไปตลอดชีวิต EF มีอัตราการพัฒนาเติบโตดีที่สุดในช่วงวัย 3-6 ปี ช่วงปฐมวัยจึงเป็นช่วงเวลาดีที่สุด จะสร้างคุณลักษณะและบุคลิกภาพให้เด็กเติบโตเป็นพลเมืองคุณภาพที่จะนำพาสังคมไทยในโลกศตวรรษที่ 21 ได้

ภาคีเครือข่ายกว่า 20 องค์กรด้วยความสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกันพัฒนาองค์ความรู้ทางด้านทักษะสมอง EF มาตั้งแต่ปี 2557 จัดการความรู้เรื่อง EF อย่างละเอียดครอบคลุมการพัฒนาเด็กทุกวัยให้สอดคล้องตามฐานทุนความรู้ ภูมิปัญญา และบริบทของสังคมไทย ขยายเครือข่ายความร่วมมือไปอย่างกว้างขวางกับทุกภาคส่วน

รัฐบาลกำหนดวิสัยทัศน์ของประเทศมุ่งสู่การเป็นประเทศไทย 4.0 เพื่อให้หลุดพ้นจากกับดักประเทศรายได้ปานกลาง และมุ่งสู่ความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน พัฒนาพลเมืองให้มีความสามารถในการสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน คนรุ่นใหม่ของไทยยุค 4.0 ต้องมีทักษะที่ตลาดแรงงานต้องการ ซึ่งเป็นทักษะในปี 2020 จากการสำรวจของเวทีเศรษฐกิจโลก หรือ World Economic Forum ทักษะการอ่านออกเขียนได้ การคิดคำนวณ การแก้ไขปัญหา ทักษะเหล่านี้จะล้าสมัยในอีก 5 ปีข้างหน้า ดังนั้นการเรียนรู้ที่จะปรับตัวโดยเฉพาะเด็ก เยาวชน และกลุ่มวัยแรงงานต้องยอมรับการเปลี่ยนแปลงในยุคไอที ดังนั้นการดูแล ปลูกฝัง บ่มเพาะและพัฒนารอบด้านแบบองค์รวมจึงมีส่วนในการวางรากฐานทุนมนุษย์ที่สำคัญ เพื่อให้มีทักษะเท่าทันการเปลี่ยนแปลงของโลก การพัฒนาทุนมนุษย์เริ่มต้นตั้งแต่เด็กในช่วงปฐมวัย เป็นการวางรากฐานที่เข้มแข็ง

“การพัฒนาทักษะสมองเพื่อชีวิตที่สำเร็จหรือการปลูกฝังและสร้างให้เด็กไทยเกิด EF เน้นการเรียนรู้ด้วยการลงมือทำ จะช่วยให้เด็กมีโอกาสฝึกคิดด้วยตนเอง ฝึกสังเกต คิดวางแผน แก้ไขปัญหาจากการได้ลงมือปฏิบัติ เรียนรู้จากประสบการณ์ที่หลากหลาย คำนึงถึงการสร้างการเรียนรู้แก่เด็กตามความเหมาะสมของช่วงวัย โดยเฉพาะระดับปฐมวัยที่ไม่ควรเร่งเรื่องอ่านเขียนซึ่งเป็นการกดทับทักษะด้านอื่นๆ โดยเฉพาะทักษะความคิดสร้างสรรค์ การคิดวิเคราะห์ และแก้ไขปัญหา” นพ.วีระพันธ์ กล่าว พร้อมระบุว่า การพัฒนาเด็กในช่วงปฐมวัยนี้จำเป็นต้องร่วมมือและทำงานแบบบูรณาการจากหลายภาคส่วน กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงมหาดไทย กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ รวมทั้งครอบครัวและชุมชนจะช่วยให้เด็กปฐมวัยมีความพร้อม ก้าวเข้าสู่สังคมได้เข้มแข็งและมีคุณภาพ

ด็กคนใด EF แข็งแรง การพัฒนาที่เหลืออีก 4 ด้านก็ง่าย แต่หากเด็กคนใด EF อ่อนแอก็ยากที่จะบรรลุผลลัพธ์การเรียนรู้และสมรรถนะในระดับสูงเพื่อเติบโตเป็นคนดี การวางรากฐาน EF ของทารกในครรภ์ ทารก เด็กก่อนวัยเรียน วัยรุ่นขึ้นไปจนถึงอายุ 25 ปี EF มีบทบาทสำคัญในการทำงานของสมอง สะท้อนออกมาเป็นพฤติกรรมในชีวิตประจำวันของมนุษย์ 3 ด้านใหญ่ คือ การควบคุมกำกับตนเอง ความจำ ใช้งาน นำเอาข้อมูลจากเหตุการณ์หรือการทำงานมาสังเคราะห์ร่วมกับความรู้ในความจำระยะยาวสำหรับใช้ในการตัดสินใจ ความยืดหยุ่นของสมองช่วยทำให้มีสมาธิจดจ่อกับเรื่องหนึ่ง แล้วเปลี่ยนไปจดจ่อเรื่องใหม่ในทันควันได้ คือ สามารถทำงานสองอย่างหรือหลายอย่างในเวลาเดียวกันได้

EF เป็นพื้นฐานของคนเก่งหรือคนสมองดี คือ คนที่คิดเป็น ทำเป็น เรียนรู้เป็นแก้ปัญหาเป็น อยู่กับคนอื่นเป็น และมีความสุขเป็น คนเก่งหรือสมองดีได้จากการฝึกฝนที่ถูกต้องและเอาจริงเอาจังของผู้นั้นมากกว่าได้จากพันธุกรรม การฝึกฝนที่ถูกต้องเอาจริงเอาจังเพื่อพัฒนา EF ต้องทำซ้ำๆ ในหลากหลายสถานการณ์จนติดเป็นนิสัยหรือสันดาน จำเป็นต้องขจัดปัจจัยลบหรือตัวขัดขวางการพัฒนา EF ออกไป ความเครียดของแม่ตอนตั้งครรภ์ ความเครียดเรื้อรังในเด็ก พ่อแม่ที่ EF อ่อนแอ การเลี้ยงดูและการศึกษาที่ผิด การพัฒนา EF ต้องไม่ดำเนินการเฉพาะที่ตัวเด็กเท่านั้น หากต้องใช้ระบบต่างๆ ของสังคมให้เป็นปัจจัยบวก ลดหรือขจัดส่วนที่เป็นปัจจัยลบลงไป วัยทำงาน วัยพลเมืองสร้างสรรค์ Thailand 4.0 ให้เป็นคนที่เรียนรู้ร่วมกันผ่านการปฏิบัติร่วมกับผู้อื่นเป็น คนเหล่านี้จะเป็นพลังของ Thailand 4.0 แต่หากเราดำเนินการผิดพลาดหรือผิดทางจะมีคนที่เป็นตัวถ่วงของ Thailand 4.0 จำนวนมาก

ขอบคุณ สสส.